Soorten koffie-kopjes

Cappuccino

Cappuccino is een Italiaanse koffiebereiding, oorspronkelijk afkomstig uit Wenen. De koffie bestaat uit gelijke delen melkschuim, melk en espresso. Soms wordt er ook cacaopoeder of kaneel over gestrooid.

De naam cappuccino komt oorspronkelijk van Kapuziner Kaffee. Deze naam is ontstaan uit een wirwar van koffiesoorten in het Oostenrijkse Wenen. In Wenen schenkt men de koffie meestal met hete melk, al dan niet opgeschuimd. Wat algemeen bekend is als cappuccino, noemt men in Wenen een Melange. De hoeveelheid melk is afhankelijk van de wens van de gast. Eén van de manieren om deze wens kenbaar te maken is het vergelijken met de kleur van een monnik. Zo is een Franziskaner koffie een kopje koffie met zoveel melk dat het de lichtbruine kleur van het habijt van deze monniken aanneemt. Een Kapuziner koffie is wat donkerder, dus sterker en met minder melk. Tussenliggende varianten zijn Nußbraun (notenbruin) en Nußgold (notengoud).

Latte art is de kunst van het gieten van decoratieve ontwerpen op een cappuccino. De 'kunstenaar', de barista, schenkt met een speciale techniek de geschuimde melk in de crèmelaag van de espresso.

Espresso

Espresso zetten is een delicate bezigheid. Dit proces wordt gedefinieerd door de volgende karakteristieken:

7 g
23 - 28 sec
9 - 10 bar
92 - 96 °C

Dat wil zeggen: voor één espresso (ook wel een shot genoemd of zo'n 30 ml koffie) wordt water van zo'n 95 °C door 7 gram koffie gestuwd bij een druk van 9 bar, gedurende ongeveer 25 seconden.

In Italië noemt men zo'n klein kopje espresso gewoon een 'caffè'. Een goede espresso wordt - behalve door de intense smaak - gekarakteriseerd door een mooie laag diepbruine crema (vetten en suikers die door de druk uit de koffie worden geperst), waarop een klein lepeltje suiker gedurende korte tijd moet blijven rusten. Ondanks de krachtige smaak, bevat een kopje espresso van 3 cl minder cafeïne dan een kop koffie van 19 cl. Per honderd gram bevat espresso echter beduidend meer cafeïne dan koffie, 212 mg tegenover 40 mg[2]. De persoon in een horecabedrijf die zich met de espresso en aanverwante dranken bezighoudt wordt de barista genoemd.

Ristretto

Een ristretto is een sterk kopje koffie. Ristretto is sterker dan espresso.

Oorspronkelijk werd bij een ristretto het water sneller door de koffiemachine gehaald dan bij een espresso, maar werd voor beide varianten evenveel water gebruikt. Doordat het water korter in aanraking komt met de gemalen koffie, komt er minder cafeïne vrij, en relatief meer smaakdragers (oliën en gekarameliseerde suikers). Hierdoor is ristretto smaakvoller en aromatischer dan espresso. Tegenwoordig bevat een ristretto minder water dan een espresso. Een ristretto bevat 15 à 20 ml water, terwijl een espresso 30 à 40 ml water bevat. De hoeveelheid gemalen koffie is bij beide varianten gelijk gebleven.

Caffè lungo

Caffè lungo, Italiaans voor 'lange koffie', verwijst naar de koffiedrank die door een espressomachine te gebruiken wordt gemaakt om een espresso (enige of dubbele dosis of shot) met veel meer water (over het algemeen tweemaal zo veel) te maken, resulterend in een uitgerekte espresso, een lungo.

Een normale espresso kost 18 tot 30 seconden aan extractie in een klein kopje of een shot glas terwijl een lungo tot een minuut extra heeft en een groter kopje. Caffè lungo moet je niet verwarren met Caffè Américano, dat een espresso met heet water is. Een lungo is rijker, maar bitterder, omdat het extra hete water door de gemalen koffie gaat en dus meer van de slecht oplosbare componenten die normaal niet in een espresso eindigen meeneemt.

Caffè latte is een lungo met een scheut warme melk, ongeveer evenveel koffie als melk.

Caffè macchiato

Caffè macchiato, soms ook espresso macchiato genoemd, is een espresso met ietsje melkschuim. Op een espresso wordt een scheut warme, opgeschuimde melk gedaan. De kleine sterke drank met schuimkraagje wordt in een espressokopje of glas [1] geserveerd. Hij dankt zijn naam aan het gevlekt uiterlijk: macchiato betekent letterlijk 'gevlekt'.

Ook al zijn de ingrediënten (koffie, water en melk) praktisch gelijk, de macchiato smaakt volstrekt anders dan een cappuccino, namelijk voller en sterker.

Frappé

De oploskoffie wordt met water schuimig opgeklopt. Het drankje wordt dan in een glas gegoten waarin zich (gebroken) ijs bevindt.

Wanneer aan het water melk wordt toegevoegd, heet de frappé gala. Verder wordt er doorgaans onderscheid gemaakt tussen drie graden van zoetheid: een frappé glikós is (zeer) zoet, een métrios is minder zoet, een een skétos bevat geen suiker. In sommige (luxueuzere) gelegenheden wordt aan de koffie een koffielikeur of ijs toegevoegd.

Irish Coffee

2 theelepels bruine basterdsuiker
3cl whiskey
1 kop sterke koffie (1dl)
1/8 l Slagroom

'Officieel' is het gebruik van slagroom uit een spuitbus zoals op de foto niet de bedoeling, deze room kun je niet laten glijden langs de lepel. Ook het serveren met een lepeltje niet. Door te roeren in de koffie 'verpest' je eigenlijk de Irish coffee.

Pharisäer

Pharisäer is koffie met een scheut rum en afgedekt met slagroom. De warme alcoholische drank is een regionale specialiteit van Noord-Friesland, een district in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein.

Over het ontstaan van de naam 'Pharisäer' bestaat de volgende sage:

Een dominee die beroepen werd op het Noordfriese eiland Nordstrand kreeg te maken met een gemeente die liever dronk dan werkte. Dat was de dominee een doorn in het oog en vanaf de kansel verbood hij de gemeenteleden het drinken. De gemeente trok zich van de woorden van de dominee niet veel aan, maar om de man Gods niet voor het hoofd te stoten, zorgden ze ervoor dat hun drankgebruik aan diens oog werd onttrokken.

Toen kwam er echter een doopfeest en daar was de dominee uiteraard ook bij aanwezig. En het leek de gemeente niets om zonder alcohol de dopeling te vieren, dus bedachten de dorpsbewoners een list: er zou voor iedereen koffie worden geschonken, maar met een flinke scheut rum erin. En om te voorkomen dat de warme koffie een alcohollucht afgaf, werd de beker afgedekt met een dikke laag slagroom. Alleen de dominee kreeg natuurlijk alcoholvrije koffie. De dominee kreeg al snel in de gaten dat er iets niet deugde toen de stemming beter werd en een paar mensen duidelijk dronken raakten. Eerst kon hij niets hardmaken, maar toen hij de koffiebekers wat beter inspecteerde, kwam alles uit. De dominee ontstak in woede en brulde zijn gemeenteleden toe: 'Ihr Pharisäer!' ('jullie Farizeeën!').

Dokkumer koffie

Dokkumer koffie (Fries: Dokkumer kofje) is hete koffie met een scheut beerenburg, afgedekt met slagroom. Het is een specialiteit uit de provincie Friesland. Het is vernoemd naar de Friese stad Dokkum. Dokkumer koffie wordt ook wel de Friese variant van Irish coffee[1] genoemd. Bij Dokkumer koffie is het niet de bedoeling dat nadat de slagroom op de koffie is gelopen, er nog geroerd wordt. De koffie dient namelijk onder de room weggedronken te worden.